 |
Profilaktyka i leczenie raka piersi |
|
Profilaktyka i leczenie raka piersi
NAJWAŻNIEJSZE FAKTY DOTYCZĄCE RAKA PIERSI
- Jest to najczęstszy nowotwór złośliwy kobiet i w wielu krajach stanowi główną przyczynę zgonów kobiet po 35. roku życia. Jest to także najczęstszy nowotwór złośliwy w Polsce (dotyczy 1 na 10-16 kobiet). W naszym kraju rocznie zapada na niego ponad 9 tys. kobiet, z których 4 tys. umiera.
- Jest nowotworem uleczalnym, o ile zostanie wykryty we wczesnych stadiach choroby.
- Czas rozwoju raka sutka to około 20 lat. Objętość guzka podwaja się co 2-5 miesięcy. Wykryty guz o średnicy 1 cm zawiera ok. 1 biliona komórek nowotworowych.
TYPY RAKÓW PIERSI
- O szybkim wzroście
- Czas podwojenia masy guza wynosi 150 dni
- 28% guzów - O średnim wzroście
- Czas podwojenia masy guza trwa 150-300 dni
- 39% guzów - O wolnym wzroście
- Czas podwojenia masy guza wynosi > 300 dni
- 33% raków
Warto wiedziec, że okres przedklinicznego ale wykrywalnego raka sutka jest krótszy u młodych kobiet (40-49 lat) w porównaniu do starszych niż 50 lat.
30-40% zmian uważanych klinicznie za zmiany złośliwe są zmianami łagodnymi. 20-25% zmian uważanych klinicznie za łagodne okazują się odmianą złośliwą.
ODSETEK PACJENTEK, KTÓRE PRZEŻYJĄ 5 LAT OD MOMENTU WYKRYCIA RAKA SUTKA:
- Postać:
* Wczesna: 90 - 95 %
* Ograniczona do miejsca powstania: 50 - 70 %
* Z przerzutami: 10 - 15%
OBJAWY RAKA GRUCZOŁU PIERSIOWEGO:
Zmiany widoczne
- Stwierdzenie poprzednio nie istniejącej różnicy w wielkości piersi.
- Różny kształt/zachowanie się piersi podczas unoszenia ramion.
- Wciąganie lub sterczenie brodawki.
- Wciągnięcie trudno przesuwalnego fragmentu skóry - tzw. "pępek rakowy".
- Wystąpienie charakterystycznego objawu tzw. "skórki pomarańczy" na powierzchni gruczołu piersiowego, zazwyczaj na ograniczonej powierzchni.
- Pomniejszenie jednej piersi (ten objaw występuje rzadko, najczęściej w wyniku włóknienia).
- Zmiany typu wyprysku na brodawce lub jej otoczce.
- Jednostronna wydzielina z brodawki (surowiczo-mleczna, krwista).
- Podobne do róży, płaskie zaczerwienienie skóry w przypadku zaawansowanego tzw. zapalnego raka sutka.
Zmiany wyczuwalne
- Ograniczone, budzące wątpliwość stwardnienie/nia.
- Twarde guzki piersi, zwłaszcza pojedyncze.
- Twarde węzły chłonne w dole pachowym.
Najważniejszym klinicznym objawem raka gruczołu piersiowego jest twardy, niebolesny, najczęściej odgraniczony, nieruchomy wobec skóry i (lub) podłoża guzek z występującym ewentualnie zaczerwienieniem skóry lub objawami wciągania. W takich przypadkach bardzo często wyczuwalne są twarde węzły chłonne w dole pachowym. Znaczącymi objawami mogą być także krwista wydzielina z brodawki ("krwawiący gruczoł piersiowy”) i zmiany typu wyprysku na brodawce.
METODY WCZESNEGO WYKRYWANIA RAKA PIERSI
- Samokontrola
- Kliniczne badanie piersi
- Mammografia
- MRI
- Sonomammografia
- Termografia
- Badanie biopola
- BAC
- Bioptycut – biopsja gruboigłowa
- VAB (vacuum-assisted biopsy)
- ABBI- (advanced breast biopsy instrumentation)
Zmniejszenie umieralności z powodu raka piersi można osiągnąć przez wdrożenie i realizację programu badań przesiewowych. Podczas wizyty ginekologicznej już 20-letnie kobiety należy informować lub zebrać wywiad lekarski w kierunku ryzyka rozwoju raka sutka.
| Wybrane czynniki ryzyka zachorowania na raka sutka | Ryzyko względne |
| Obciążenie rodzinne (pokrewieństwo pierwszego stopnia) Wiek ( powyżej 50 r.ż.) Łagodne schorzenia piersi z atypową hyperplazją Poród pierwszego dziecka po 30 r.ż. Późna menopauza (po 55 r.ż.) Obciążenia rodzinne (pokrewieństwo drugiego stopnia) Łagodne schorzenia piersi wymagające biopsji Pierwsza miesiączka poniżej 12 r.ż. Hormonalna terapia zastępcza |
1.4-13.6
6.5
4.0-4.4
1.3-2.2
1.5-2.0
1.5-1.8
1.5-1.8
1.2-1.5
1.0-1.5
|
Hormonalna terapia zastępcza nie zwiększa w ogóle lub zwiększa tylko nieznacznie ryzyko zachorowania na raka sutka. Wydaje się, że stosowanie złożonej antykoncepcji hormonalnej nie prowadzi do wzrostu zachorowania na raka sutka. Najwyższym ryzykiem obciążone są nosicielki mutacji genu BRCA-1. Częstość występowania tej mutacji (patrz tabela Genetycznie uwarunkowany rak sutka) nie przekracza 0.5 % populacji kobiet.
GENETYCZNIE UWARUNKOWANY RAK SUTKA
- Cztery i więcej raków piersi w jednej linii rodzinnej zdiagnozowanych u kobiet w wieku poniżej 60 lat.
- Trzy i więcej raków piersi w jednej linii rodzinnej zdiagnozowanych u kobiet w wieku poniżej 50 lat.
- Dwa raki piersi w jednej linii rodzinnej zdiagnozowanych u kobiet w wieku poniżej 50 lat i co najmniej jeden rak jajnika.
- Rodziny z rakami piersi u mężczyzn i u kobiet.
- Rodziny z wywiadem raka piersi w młodym wieku obustronnymi lub jedna osoba z rakiem jajnika i rakiem piersi.
- Rodziny z wywiadem raka piersi w młodym wieku i innymi nowotworami (prostata, jelito grube, trzustka, tarczyca, mięsaki wieku dziecięcego).
KIEDY ROBIĆ BADANIA?
Standardem powinno być zbadanie przez lekarza piersi u każdej kobiety, która ukończyła 30 lat. W trakcie badania lekarz powinien udzielić instruktażu dotyczącego zasad prawidłowej samooceny piersi, które to badanie powinno być wykonywane przez kobietę co miesiąc, najlepiej 5-6 dni po zakończeniu miesiączkowania.
Jeśli kobieta jest genetycznie obciążona ryzykiem wystąpienia choroby, należy zaproponować jej indywidualną strategię profilaktyki raka sutka. Nosicielki mutacji BRCA-1 i/lub BRCA-2 powinny być kontrolowane w wyspecjalizowanych ośrodkach klinicznych.
Zdecydowana większość zmian nowotworowych sutka (60-85%) wykrywana jest przez same kobiety. Najczęściej są to jeszcze zmiany małe, rzadko dające przerzuty do regionalnych węzłów chłonnych.
Samobadanie piersi powinno być prowadzone systematycznie co miesiąc od 20. roku życia do późnej starości.
ZASADY SAMOBADANIA PIERSI
- Metoda powinna być prosta i obejmować jak najmniej czynności.
- Cały gruczoł powinien być przebadany włącznie z dołem pachowym.
- Skóra powinna być wilgotna podczas badania.
- Badanie powinno być przeprowadzone bez silnego ugniatania piersi (tylko delikatny ucisk).
- Badanie powinno być przeprowadzane regularnie co miesiąc, kilka dni po miesiączce.
- Zasadniczą pozycją przy badaniu jest pozycja wyprostna (uzupełniona pozycją leżącą).
- Korzystne jest badanie obu gruczołów przy uniesionych ramionach.
Zalety:
- badanie proste
- nieinwazyjne
- nie wymaga pomocy osób trzecich
- kobieta może sama wykryć schorzenie na wczesnym etapie rozwoju
